Lokaal bestuur in Denemarken
Denemarken heeft in 2007 een ingrijpende verandering doorgevoerd binnen het overheidsbestuur. De provinciale bestuurslaag is er uit gehaald en de taken zijn verdeeld tussen het rijk en gemeenten. Gemeenten kregen dus nog meer taken en verantwoordelijkheden en waren verplicht een plan in te dienen waarin zij moesten aantonen over voldoende bestuurskracht te beschikken. Er was geen sprake van gedwongen herindelingen, tenzij er onvoldoende bestuurskracht was. Het aantal gemeenten is in 2007 gedaald van 275 naar 98, vooral omdat heel veel kleine gemeenten hebben gekozen voor herindeling.
Tegenwoordig is 7 % van de gemeenten kleiner dan 20.000 inwoners en 35 % is groter dan 50.000 inwoners. De overige 60 % van de gemeenten heeft een inwonertal tussen de 20 en 50 duizend inwoners. Gemeenten kleiner dan 20.000 inwoners werken verplicht samen met een andere gemeente, andere gemeenten doen dat wel of niet op basis van een eigen keuze en noodzaak.
.jpg)
Een deel van de taken van de voormalige 14 provincies zijn overgenomen door 5 regio’s waarbinnen gemeenten samenwerken. Het betreffen allemaal bovenlokale en regionale taken, zoals ziekenhuiszorg en zorgverzekering, gespecialiseerd onderwijs, regionale OV bedrijven, ruimtelijke ordening, regionale economische ontwikkeling, milieu en veiligheid en hulpverlening. De regio’s zijn echter niet politiek maar administratief bestuurlijk en worden gefinancierd door de gemeenten zelf.
Gemeenten in Denemarken kennen een groot takenpakket. Zij zijn verantwoordelijk voor sociaal beleid, cultuur, locale zorg (vgl met de WMO maar dan nog uitgebreider dan in Nederland), kinderopvang, basisonderwijs, arbeidsmarkt, lokale wegen, RO, milieu, natuur. De Rijksoverheid is verantwoordelijk voor met name de planning en coördinatie van de gezondheidszorg, het voortgezet en hoger onderwijs, arbeidsmarkt, OV (trein), wegennet, milieu en natuur.
Kleine gemeenten en hun bestuurskracht
Gemeenten in Denemarken hebben een omvangrijk takenpakket, terwijl ruim 40 % van de gemeenten ook na de hervorming van 2007 toch kleiner is dan 30.000 inwoners. Het kan dus wel om als kleinere gemeente zelfstandig te blijven en toch een goed dienstenpakket aan te bieden.
Gemeenten in Nederland hebben de opdracht om na te denken over hun bestuurskracht, de dienstverlening aan de burger en de houdbaarheid van de gemeentelijke exploitatie. In opdracht van een gemeente (<30.000) in Nederland is deze reis ontwikkeld. Daarbij is gekozen voor een brede orientatie, zowel intern als extern.
Uitgangspunt is behoud van de gemeentelijke zelfstandigheid en het zoeken van samenwerkingspartners op die taken waar dat is gewenst en/of noodzakelijk. Uiteindelijk is het idee om als regie-gemeente een volwaardig en adequaat dienstenpakket te kunnen aanbieden met een aanvaardbare exploitatie. Waarbij in een regionale samenwerking bovenlokale taken worden uitgevoerd.
Nederlandse en Deense gemeenten staan voor dezelfde opdracht
Net als in Nederland is er in Denemarken een brede consensus dat veel taken op lokaal niveau thuishoren. Maar het vraagt veel van de bestuurskracht en de ambtelijke organisatie. Ook financieel zorgt het voor een opgave. Bovendien hebben de Deense gemeenten de opdracht om vanaf 2015 goedkoper te gaan werken. Ondermeer door een beter en breder gebruik van digitale dienstverlening en ICT. Het beschikbare budget voor de uitvoering van overheidstaken zal dus gaan dalen.
Tijdens het bezoek zijn verschillende gemeenten bezocht. Gemeenten die op verschillende taken samenwerken, deze uitbesteden of een combinatie van beiden. Ook wordt aandacht gegeven aan het gebruik en beheer van het gemeentelijk vastgoed. zoals buurthuizen, bibliotheken, scholen en sportaccommodaties. In Denemarken is er veel meer dan in Nederland multifunctioneel gebruik van deze accommodaties. Wat natuurlijk enorm kan schelen in de kosten en ruimtegebruik.
De conclusie was dat bij een goede strategie en bestuurlijke organisatie het heel goed mogelijk is om zelfstandigheid te koppelen aan bestuurskracht en verantwoorde exploitatie.